سپاه ؛ زيرا طبق مضمون صريح قرآن تعدادى از صحابه از اوّل حركت پيامبرخدا صلى الله عليه وآله از مدينه ، از اين برخورد ناخشنود واز ورود به صحنهء جنگ به شدت مضطرب ونگران بودند . « 1 » وتاريخ هم گوياى اين واقعيت است كه بعضي از صحابه در ميدان جنگ يا نقشى نداشتند ويا داراى نقش كم رنگى بودند . تحليل ابن ابىالحديد از پيروزى مسلمانان در اينجا مناسب است تحليلي را كه ابن ابىالحديد از پيروزى در جنگ بدر واز شجاعت ونقش مؤثّر اميرمؤمنان وحضرت حمزه عليهما السلام در اين پيروزى ارائه داده است ؛ به‌طور خلاصه نقل كنيم : وى در تحليل خود از اين پيروزى ، با وجود نيروى قوى وتواناى مشركين وضعف وناتوانى مسلمانان ، مىنويسد : آرى ، سپاه كوچك اسلام از عدّه‌اى از أنصار ، از قبيلهء أوس وخزرج وتعدادى از مهاجرين كه در پهلوانى وشجاعت نامى بودند ، تشكيل يافته بود ومهمتر اينكه در كنار اين گروهِ به ظاهر كم ، علىبن ابىطالب وحمزةبن عبدالمطّلب ، كه شجاع‌ترين افراد در تاريخ بشريّت مىباشند ، قرار گرفته بودند وفرماندهى آنها را شخص پيامبر صلى الله عليه وآله ، آن پيامبر داعىِ به حق ومنادىِ بر عدل وتوحيد ومؤيّد به قوّهء الهى به عهده داشت . « وَفِيهِم عَلِيُّ بنُ أبي طالب وَحَمزَةُبن عَبدِ المطّلب وهُما أشجع البشر ! وجَماعةُ مِنَ المُهاجرين أنجاد وأَبْطال » . « 2 »

--> ( 1 ) . انفال : 5 ( 2 ) . شرح نهج البلاغة ، ج 14 ، ص 107